Get Adobe Flash player
Get Adobe Flash player

Wie de pagina over het ontstaan heeft doorgelezen, weet dat we dus rustig mogen spreken van een ware vloedgolf van dissidente ideeën die de hele westerse wereld overspoelt rond de millenniumwende van de 10de eeuw.

Daarbij nam de roomse kerk eerst een nogal afwachtende houding aan. Maar dat zou snel veranderen. En de repressie zou hard zijn, zeer hard...


Behalve in de Franse Languedoc!!

Daardoor slaagt deze beweging er enkel in de Languedoc in uit te groeien tot een echte ‘tegenkerk’. Waar overal elders in het westen de brandstapels opvlammen gebeurt dat niet in de Languedoc. Vanwaar die opvallende tolerantie in het zuiden?

Daar zijn een aantal redenen voor. Het gebied ligt op een kruispunt van diverse invloeden en culturen. Galliërs, Romeinen, Visigoten, Franken,... ze waren er allemaal en allemaal drukten ze hun stempel op de samenleving. Door de verovering van nagenoeg heel Spanje door de Almohaden komen er contacten met de Islam. Er leven ook grote gemeenschappen joden in de zuidelijke graafschappen. Er zijn de belangrijke Middellandse Zeehavens. Al die invloeden hebben niet alleen voor een grote culturele bloei gezorgd, ze hebben ongetwijfeld ook de plaatselijke bevolking en hun heren verdraagzamer gemaakt en hun geleerd dat begrippen als eerlijkheid en rechtschapenheid geen rooms-katholieke exclusiviteit zijn. Veel joden hebben invloedrijke posities aan het hof van de graaf van Toulouse, elders zou dat ondenkbaar zijn. Tenslotte, en dat is misschien wel de belangrijkste reden, is een groot deel van de landadel (vooral de vrouwen) zèlf aanhanger van de ketterse leer. Al deze elementen samen zorgen ervoor dat de paus met al zijn banbliksems de graven van Toulouse, Foix en Carcassonne nooit zal kunnen bewegen tot een hard optreden tegen de ketters.

Typisch voor die tolerante mentaliteit zijn de vaak georganiseerde openbare debatten waar later ook Dominicus zou aan deelnemen. Kathaarse of waldenzische en katholieke geestelijken proberen de aanwezigen en elkaar te overtuigen met theologische argumenten. Speciaal aangeduide scheidsrechters moeten beslissen wie als overwinnaar uit de arena komt. Bij de deelnemers zijn er vaak abten of bisschoppen en onder het publiek bevindt zeer dikwijls de plaatselijke adel.


Dit alles wil echter niet zeggen dat er niets wordt ondernomen. De kerk doet wat ze kan. In 1145 wordt één van de ‘grote kanonnen’, Bernard van Clairvaux (de latere Sint-Bernard), naar de Languedoc gestuurd. Hij en zijn gevolg worden er koel ontvangen. In Verfeil verlaten de plaatselijke ridders de kerk als hij hen hun lakse houding verwijt. Bernard volgt hen en wil buiten op het marktplein zijn preek voortzetten, maar de omwonenden maken zoveel kabaal met potten en pannen dat niemand nog een woord verstaat. Veel succes heeft zijn missie dus niet. De kerk zal met zwaardere maatregelen moeten uitpakken en zal dat ook doen.


Bernard van Clairvaux